ტანკების გადარჩენა

კრისტოფერ ფოსი

ტანკების გადარჩენა

ძირითადი საბრძოლო ტანკები და მათი მნიშვნელობა თანამედროვე ოპერაციებში 

• ქვეყნები დილემის წინაშე დგანან დააფინანსონ ძირითადი საბრძოლო ტანკების (MBT - Main Battle Tank) ახალი სისტემების განვითარება თუ ჩადონ ისედაც მწირი რესურსები მისი ძველი შეიარაღების სისტემების მოდერნიზებაში.
• საბრძოლო ტანკის ამ მთავრი შესაძლებლობების გარდა, ბოლო პერიოდის საბრძოლო გამოცდილებამ გვიჩვენა, რომ MBთ ძალიან ღირებული შეიარაღების სისტემაა ურბანული ოპერაციები დროს.

საბრძოლო ტანკების საციცოცხლო მნიშვნელობა კიდევ ერთხელ ცხადყო
ერაყსა და ავღანეთში მიმდინარე ოპერაციებმა. “Janes Defence Weekly”-ს კორესპონდენტი კრისტოფერ ფოსი სწორედ ამ ტანკების მოდერნიზაციის პროგრამისათვის მნიშვნელოვან ტექნოლოგიურ წინსვლებზე მოგვითხრობს.

იმ დროს, როდესაც ბევრი ქვეყანა ძირითადი საბრძოლო ტანკების (MBT - Main Battle Tank) რაოდენობას ამცირებს, ეს მეტად მობილური და ეფექტური შეიარაღება წლების განმავლობაში ქვეყნების უმრავლესობისათვის კვლავ დარჩება შეტევითი საბრძოლო შესაძლებლობების ძირითად საშუალებად.
ძირითადი საბრძოლო ტანკების (MBთ) მომხმარებელთა შორის ჯერ კიდევ არ არსებობს კონსენსუსი, თუ როგორ მოხდება ამ შეიარაღების ჩანაცვლება.
ამ ეტაპზე დასავლეთ ევროპაში ძირითადი საბრძოლო ტანკების არანაირი ახალი პროგრამა არ ხორციელდება და ქვეყნების უმეტესობა იკვლევს, თუ რა საშუალებითაა შესაძლებელი ამ ტანკების მოდერნიზება, რათა შეიარაღების ეს სახეობა თანამედროვე და სწრაფად ცვალდებად საბრძოლო ველზე კვლავ დარჩეს სიცოცხლისუნარიან შეიარაღების სისტემად.
ტანკების მოდერნიზაციის პროგრამის განხორციელებისათვის მთავარ პრობლემას ფინანსები წარმოადგენს, რადგან ქვეყნები ცდილობენ მზარდი ზეწოლის ფონზე თავდაცვის ბიუჯეტი რამენაირად დააბალანსონ.
გარდა იმისა, რომ გაიზარდა ახალი სისტემების შესყიდვების ხარჯები, უკანასკნელი წლების განმავლობაში ბევრ ქვეყანაში თავდაცის ბიუჯეტი საგრძნობლად შემცირდა.
იმ ქვეყნების შეიარაღებული ძალებისათვის, რომლებიც ერაყისა და ავღანეთის ოპერაციებში იღებენ მონაწილეობას, მძიმე კლიმატურ პირობებში მოქმედი ტექნიკისა და შეიარაღების რემონტის ხარჯები ტვირთად აწვება გამოყოფილ რესურსებს, იმ შემთხვევაშიც კი თუ ამისათვის დამატებითი ხარჯებია გათვალისწინებული.
ზოგიერთი ქვეყანა არჩევანის წინაშე დგას - დააფინანსოს ახალი სისტემების განვითარება და შეძენა, თუ ჩადოს ისედაც მწირი რესურსები მისი ძველი შეიარაღების სისტემების მოდერნიზებაში, რაც ოპერატიული სიცოცხლის გახანგრძლივებასა და შესაძლებლობების გაზრდას გულისხმობს. ძირითადი საბრძოლო ტანკების (MBთ) როლი ტრადიციულად მისი მაღალი დონის მობილურობით და კარგად დაცული იარაღის სისტემით განისაზღვრება, რომლის გამოყენება როგორც შეტევითი ხასიათის, ასევე თავდაცვითი ოპერაციების დროსაა შესაძლებელი. მისი მთავარი ფუნქცია ხომ საფრთხის შემცველი პლატფორმების, განსაკუთრებით კი სხვა MBთ-ების განადგურებაა.

საბრძოლო ტანკის ამ მთავრი შესაძლებლობების გარდა, ბოლო პერიოდის საბრძოლო გამოცდილებამ გვიჩვენა, რომ MBთ ძალიან ღირებული შეიარაღების სისტემაა ურბანული ოპერაციები დროს, სადაც მისი მსხვილ კალიბრიანი ძირითადი შეიარაღება, რომელიც ზუსტ საცეცხლე მხარდაჭერას უზრუნველყოფს, არსებით მნიშვნელობას იძენს.
ტრადიციულად MBთ-ის ტექნოლოგიაში სამი ძირითადი კომპონენტი გამოიყოფა – ჯავშანი, მობილურობა და ცეცხლითი სიმძლავრე. თითოეულ მათგანს დამატებით რამოდენიმე სახის ქვესისტემა გააჩნია.
ზოგიერთ შემთხვევაში ხდება სამივე ელემენტის მოდერნიზაცია, ზოგჯერ კი ახლდება მისი მხოლოდ ერთი ან ორი კომპონენტი. ყველა შემთხვევაში უპირველესი პრიორიტეტი მაინც მის გამძლეობას და ცეცხლითი სიმძლავრეს ენიჭება.
მხოლოდ ერთი კომპონენტის მოდერნიზებამ, შესაძლოა, უკუგავლენა მოახდინოს მეორე ელემენტზე. ამის კარგი მაგალითია მეტი გამძლეობისათვის დამატებითი ჯავშნით აღჭურვა, რაც ტანკს კიდევ უფრო მეტად ამძიმებს და ამცირებს მის მობილურობას, ასევე, არასასურველ გავლენას ახდენს მისი ძრავის კუთრ სიმძლავრე წონის ერთეულზე, გრუნტზე დაწოლასა და სიჩქარეზე.


ტექნოლოგიური მიღწევები

როდესაც პლატფორმის შესაძლებლობების მოდერნიზაციის საკითხზე ვლაპარაკობთ, არ უნდა გამოგვრჩეს, რომ ასევე უნდა მოხდეს მოძველებული ქვესისტემების შეცვლაც, რომლის წარმოება დღესდღეობით აღარ ხდება ან თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარების გამო უკვე მოძველებულია.
აღსანიშნავია, რომ გერმანული Kრაუსს-Mაფფეი ჭეგმანნ Lეოპარდ 2 MBთ- ის პირველი მოდელის წარმოება 1979 წელს შეწყდა, ხოლო Gენერალ Dყნამიცს Lანდ შყსტემს M1 Aბრამს-ის წარმოება მომდევნო წელს დასრულდა.
ამის შემდეგ ჯავშან საბრძოლო მანქანების ტექნოლოგიების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წინსვლა მოხდა, განსაკუთრებით ელექტრონიკის და ოპტრონიკის სფეროში.
ორივე სახის მოდელი წლების განმავლობაში კვლავ იქნება ხმარებაში და მისი მოდერნიზაციის თუ სხვა ტექნოლოგიური ჩარევების შემდეგ კვლავ დარჩება მაღალეფექტურ საბრძოლო საშუალებებად ოცდამეერთე საუკუნის განმავლობაში.
ისეთი ჯავშან მანქანის აღჭურვა ახალი ქვესისტემებით, როგორიცაა MBთ საკმაოდ რთული ამოცანაა და ხშირად სისტემების ინტეგრაციის სფეროში დიდ გამოცდილებას საჭიროებს.
ზოგჯერ სისტემის განახლება მისი მწარმოებლის მიერ ხდება, თუმცა, ხშირ შემთხვევაში ამ სამუშაოს სხვა კონტრაქტორი ასრულებს. ეს კი ინტეგრაციის პროცესში მრავალ პრობლემას წარმოშობს. კონტრაქტორმა ახალი სისტემის განსხვავებულ ქვესისტემებთან გამოცდა და ინტეგრაცია სხვადასხვა ქვეყნების კონტრაქტორებთან კოორდინირების საფუძველზე უნდა მოახდიონოს.
ტრადიციულად, ყველაზე მაღალი დონის დაცვა ტანკს ფრონტალურ რკალზე აქვს, თუმცა დღესდღეობით ურბანული ოპერაციების დროს საფრთხე 360 გრადუსის რადიუსით, ყველა მხრიდანაა მოსალოდნელი.
ცხადია, შეუძლებელია MBთ აღჭურვა იმგვარად, რომ დაცვის მექანიზმი 360 გრადუსის რადიუსით მოქმედებდეს, თუმცა მისი გამძლეობის გაზრდის მიზნით დამატებითი ზომების მიღებაცაა შესაძლებელი. უმეტეს შემთხვევაში დამატებითი ჯავშანი გვერდითა ნაწილებზე ემატება. ჩვეულებრივ კი, ყველაზე მაღალი დონის დაცვის უზრუნველყოფა ტანკის წინა ნაწილზე ხდება, სადაც ეკიპაჟისათვის განკუთვნილი ნაკვეთური მდებარეობს.
დამატებითი დაჯავშნა სახვადასხვა სახით შეიძლება მოხდეს, მაგალითად, როგორიცაა მაღალტექნოლოგიური პასიური ჯავშანი (პასსივე არმორ), ფეთქებადი რეაქტიული ჯავშანი (EღA) და შემაკავებელი ჯავშანი (ბარ არმორ).
კოშკურისათვის დამატებითი დაცვის უზრუნველყოფა მის გვერდითა მხარეებზე კეთდება, ხოლო ზოგიერთი ქვეყანა ამჯობინებს ჯავშანი კოშკურის რკალის გასწვრივ დაამატოს.
შემაკავებელი ჯავშანის მთავარი ფუნქცია მისკენ მომავალი ქობინის, უმეტეს შემთხვევებში, ფართოდ გავრცელებული რუსული ღPG-7-ის ნეიტრალიზაციაა.
ფეთქებადი რეაქტიული ჯავშანი ტანკის შასზე ან კოშკურაზე მაგრდება და კუმულაციური მოქმედების ქობინებისაგან (HEAთ) იცავს. შედარებით ბოლო პერიოდის სისტემები ასევე უზრუნველყოფს დაცვას იარაღისაგან, რომელსაც HEAთ-ის ქობინა უყენდება.
ამ სისტემის ერთ-ერთი პოტენციური ნაკლი ისაა, რომ შეუძლია ზიანი მიაყენოს ქვეითებს და სხვა პერსონალს, რომლებიც ტანკის მახლობლად იმყოფებიან.
ზოგიერთი მომხმარებელი ამჯობინებს უფრო მეტი დაცულობისათვის ტანკში პასიური ჯავშანპაკეტი ჩაამონტაჟოს, იქნება ეს დამატებითი ფოლადის ჯავშანი თუ უფრო მაღალტექნოლოგიური ჯავშანსისტემა.
რა თქმა უნდა, არსებობს გარკვეული სახის ლიმიტები, თუ რა რაოდენობის ჯავშანი შეიძლება დამონტაჟდეს ტანკზე ისე, რომ ამან გავლენა არ მოახდინოს მის მობილურობაზე. ამის გამო დიდი მნიშვნელობა ენიჭება სხვადასხვა სახის თავდაცვითი დამხმარე სისტემების (DAშ -დეფენსივე აიდ სყსტემ) დამონტაჟებას.
ყველა ძირითად საბრძოლო ტანკს გააჩნია საკვამლე რაკეტის ელექტრონული გამშვები, რომელიც ფრონტალურ რკალს ფარავს. ზოგიერთ ტანკი ასევე აღჭურვილია მოწყობილობით, რომელიც გაზგამანაწილებელ სისტემაში საწვავს უშვებს და კვამლის საფარს წარმოშობს.
ტანკზე, შესაძლებელია, დამონტაჟდეს ლაზერის დეტექტორები, რომლებიც ეკიპაჟს ამცნობენ იმას, რომ მათი საბრძოლო მანქანა მოწინააღმდეგის ტანკიდან ლაზერის მეშვეობით იქნა აღმოჩენილი. კოშკურაში ჩამონტაჟებულია ეკრანი, რომელზეც აისახება არა მარტო ლაზერული დამიზნების საფრთხე, არამედ მოწინააღმდეგის მიერ გამოყენებული ლაზერის სახეობაც.


ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღის საფრთხე

იდეალურ სიტუაციაში ეკიპაჟს სხვადასხვა ტიპის კვამლის საფარის გაშვება შეუძლია, როდესაც ის ცდილობს ლაზერის წარმომავლობა დაადგინოს ან სხვა პოზიციაზე გადაინაცვლოს.
თავდაცვითი დამხმარე სისტემის სრული პაკეტი ძალიან რთული და ძვირადღირებული მოწყობილობაა და, შეიძლება, იყოს სუსტი ან ძლიერი მოქმედებისა. სუსტი მოქმედების სისტემას შეუძლია გაანეიტრალოს მისკენ მომავალი ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტის საფრთხე.
ძლიერ სისტემას შეუძლია იმ საფრთხის განადგურებაც, რომელიც ახლოს არის ტანკთან. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი სისტემა ოპტიმიზირებულია და შეუძლია მისკენ მომავალი ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტის საფრთხის ლოკალიზება, ზოგს კი აქვს უნარი მისკენ მომავალი ჭურვები გაანეიტრალოს. ეს საკმაოდ რთული ამოცანაა ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღის საფრთხესთან შედარებით, რადგან ამ ჭურვებს უფრო მაღალი სასტარტო სიჩქარე გააჩნია, რომელიც 1, 400 მ/წთ-ს აჭარბებს.

ერაყისა და ავღანეთის საბრძოლო გამოცდილებამ გვიჩვენა, რომ ყველაზე დიდ საფრთხეს ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობები წარმოადგენს, რაც დიდი საშიშროებაა ყველა ტიპის ჯავშან ტრანსპორტიორისათვის და, მათ შორის, ძირითადი საბრძოლო ტანკისათვისაც, რომელიც დღესდღეობით ყველაზე უსაფრთხო საშუალებად მიიჩნევა.
ხელნაკეთ ასაფეთქებელ მოწყობილობას, შეიძლება, მრავალნაირი ფორმა ჰქონდეს, იქნება ეს გზის პირას ჩამონტაჟებული ბომბი, თუ თვითმკვლელ ტერორისტთან ახლოს დიდი რაოდენობით მიწაში ჩამარხული ასაფეთქებელი ნივთიერება. ამ ტიპის ასფეთქებელი მოწყობილობის ამოქმედება ელექტრონული ხელსაწყოებით ხდება და სწორედ ამიტომ, ავღანეთსა და ერაყში განლაგებულ ტანკებს ელექტრონული წინააღმდეგობასთან ბრძოლის საშუალებები (EჩMს) უყენია. მათი დამონტაჟება ძირითადად ფრონტალურ რკალზე ხდება.
ნაღმები ყოველთვის საფრთხეს წარმოადგენდა ძირითადი საბრძოლო ტანკისათვის. ზოგიერთმა ქვეყანამ ტანკსაწინააღმდეგო ნაღმებისაგან თავის დასაცავად უკვე დაიწყო ტანკის შასზე დამატებითი დაცვის სისტემების დამონტაჟება. თუმცა, ეს საკმაოდ ძვირადღირებული და შრომატევადი პროცესია.
ტანკების მოდერნიზაცია ტანკსაწინააღმდეგო ნაღმებისაგან დასაცავად გერმანიამ (Lეოპარდ 2A6) და შვედეთმაც (შტრვ 122) მოახდინეს. ტანკის შასზე ახალი დამცავი ნაწილი დაემატა. ასევე, მესაჭის ადგილი უკვე სახურავიდანაა ჩამოკიდული და არ არის დამაგრებული ძირზე, რაც დამახასიათებელია თითქმის ყველა დასავლური ტანკისათვის. მოხდა ასევე ტანკის კოშკურის მოდიფიკაციაც.
ტანკის გამძლეობის გასაძლიერებლად, შეიძლება, გარე თერმული საფარების დაყენებაც, რომელიც სატრანსპორტო საშუალების მახასიათებლებს შეცვლის და ასევე შემაცირებს ტემპერატურას სალონში აფეთქების დროს.
გარდა იმისა, რომ შესაძლებელია ტანკის გამძლეობის ასამაღლებლად დამატებითი სისტემებით აღჭურვა, ასევე, შეიძლება გარკვეული სახის სისტემები ტანკში თავიდანვე ჩამონტაჟდეს. მაგალითად, ისრაელის ტანკს Mერკავა-ს წინა ნაწილზე დამონტაჟებული კვების ბლოკი აქვს, რომელიც გამძლეობას აძლიერებს და მისი მოდერნიზება ასევე შესაძლებელია ღაფაელ თროპჰყ-ის აქტიური თავდაცვითი სისტემის დამონტაჟებით.
საცეცხლე სიმძლავრე ფარავს არა მარტო ძირითად შეიარაღებას, არამედ ამუნიციასაც და კომპიუტერიზებულ საცეცხლე კონტროლის სისტემას, რომელიც ასევე მოიცავს მეთაურის და მეტყვიამფრქვევის სათვალთვალო მოწყობილობას, ტყვიამფრქვევის საკონტროლო და სტაბილიზაციის სისტემებს.
მრავალი წლის განმავლობაში სტანდარტული იარაღი ამ ტიპის ტანკებისათვის დიდ ბრიტანეთში დამზადებული 105 მმ L7 სერიის ტანკის ქვემეხია, რომელიც გერმანულ Lეოპარდ 1-ში, სამხრეთ კორეულ K1-სა და ამერიკულ M60-ში კვლავ გამოიყენება. ამ ბრძოლაში გამოცდილი იარაღის შესალებლობები კიდევ უფრო მეტად შეიძლება გაიზარდოს, თუ ახალი ტიპის საბრძოლო მასალების გამოყენება მოხდება.
თუმცა, დღესდღეობით ღჰეინმეტალ 120მმ L/44 –ის ტიპის ტყვიამფრქვევი ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ნატო-ს წევრი ქვეყნების მიერ. მისი წარმოების ლიცენზია სხვა ქვეყნებსაც აქვთ; მათ შორის, ამერიკასაც, სადაც ამ ტიპის ტყვიამფრქვევი ცნობილია M256 –ის სახელით.
რაც შეეხება საფრანგეთს, ისრაელსა და იტალიას, მათაც უკვე განავითარეს 120 მმ გლუვლულიანი ტყვიამფრქვევი, რომელიც იმავე სახის საბრძოლო მასალას იყენებს. ფრანგული Nეხტერ სისტემის 120 მმ შემთხვევაში, რომელიც დამონტაჟებულია Lეცლერკ-ზე. ამუნიციას თავისი შტრიხ-კოდები აქვს, რათა მათი გამოყენება ავტომატურ სატენში მოხდეს, რომელიც კოშკურის უკანაა დამაგრებული.
Lეოპარდ 2A6-ის ბოლო ვერსია აღჭურვილია უფრო გრძელ ლულიან ღჰეინმეტალ 120 მმ L/55 ქვემეხით, რაც ეფექტურად ზრდის ტანკის მანძილსაზომს 1, 500 მეტრით. ქვემეხი მაგრდება ახალი ტიპის ტანკებზე, რომლის ექსპორტი საბერძნეთსა და ესპანეთში ხდება. ეს მოწყობილობა ასევე დამონტაჟდა სხვა ძველ მოდელებზეც გერმანიასა და ჰოლანდიაში.

საბრძოლო მასალის ტექნოლოგიური განვითარება

120 მმ-იანი გლუვლილიანი ქვემეხისათვის მთავარი ჭურვი არის ჯავშანგამტანი ლულისქვეშა APFშDშ და ძლიერფეთქებადი ტანკსაწინააღმდეგო მრავალფუნქციური (კუმულაციური მოქმედების) HEAთ-MP ჭურვი. აღსანიშნავია, რომ ბოლო ვარიანტი დიდად არ განვითარებულა. რაც შეეხება პირველ ვარიანტს, მისი მოდერნიზება ხანგრძლივი დროის განმავლობაში მიმდინარეობდა. APFშDშ ახალი, უფრო გრძელი პენეტრატორები აქვს და უფრო კარგად აღწევს ჯავშანში. ბოლო პერიოდში გაუმჯობესდა ახლო აღმოსავლეთში არსებული კლიმატური პირობების შესაბამისად.
ბოლო პერიოდში დიდი აქცენტი კეთდება ურბანულ ოპერაციებზე და ხდება ახალი ტიპის ტანკის საბრძოლო მასალების შემუშავება, როგორიცაა, ძლიერ ფეთქებადი პლასტიკური ჭურვი (HEP), ან ჯავშანგამტანი (HEშH).
რაც შეეხება რუსულ მთავარ საბრძოლო ტანკს, წლების განმავლობაში მას შეეძლო 125 მმ-იანი გლუვლულიანი ქვემეხიდან ლაზერით მართვადი ჭურვი 5 000 მეტრის რადიუსზე გაესროლა.
ზოგიერთი ქვეყანა ამ ეტაპზე მუშაობს ისეთ მოდელზე, რომელიც პირდაპირ დაადგენს სამიზნეს ან ეს საჰაერო აპარატებიდან მოხდება.
წლების განმავლობაში ეს სისტემები დღის/გამოსახულების ინტენსიფიკაციის ტიპის იყო. თუმცა, ბოლო პერიოდში ისინი ჩანაცვლდა თერმული სისტემებით, რომლებიც უფრო ფართო რადიუსით პოულობენ მიზანს და თითქმის ყველა სახის კლიმატურ პირობებს უძლებენ.

სამიზნე კვლავ კონტროლდება

დღესდღეობით მეტყვიამფრქვევისა და მეთაურის სამიზნე საშუალებას აძლევს ეკიპაჟს მიზანში ამოიღოს მოძრავი ობიექტები, როდესაც ტანკის პლატფორმაც მოძრაობაშია.
ბოლო პერიოდის ძირითად საბრძოლო ტანკებში მეთაურს სახურავზე დამონტაჟებული სტაბილიზებული პანორამული სამიზნე გააჩნია, რომელიც აღჭურვილია დღის/თერმული არხებით და ინტეგრირებული ლაზერის ლოკატორით, რომელიც უზრუნველყოფს თვალთვალს 360 გრადუსის რადიუსში და გააჩნია სამიზნის აღმოჩენის შესაძლებლობა. ზოგიერთ ტანკზე სამიზნის ტრაექტორიის დამდგენი ავტომატური მოწყობილობაა დამონტაჟებული.
1945 წლის შემდეგ ყველა ბრიტანულ ძირითად საბრძოლო ტანკს ქვემეხის კონტროლის ელექტროსისტემა დაუყენდა. ოპერაციაში მონაწილე ტანკების უმეტესობას კვლავ აქვს ელექტრო-ჰიდრავლიკური სისტემები, მაგრამ ახალი მოდელები სრული პაკეტითაა აღჭურვილი.
როგორც უკვე ავღნიშნეთ, ტანკის წონაში მატება სერიოზულ გავლნას ახდენს მობილურობაზე, როგორიცაა მაღალი სიჩქარის განვითარება, აქსელერაცია, ფარდობითი სიმძლავრე და დაწოლა გრუნტზე. ეს გარკვეულწილად აფერხებს ტანკის მობილურობას, განსაკუთრებით კი არასწორ რელიეფზე.

თუმცა, ამ ნაკლოვანებების აღმოფხვრა შესაძლებლელია უფრო მძლავრი ძრავის დაყენებით. გამონაკლის შემთხვევებში საჭიროა ახალი, სრული კვების ბლოკის ჩამონტაჟება, რომელიც შედგება ძრავისაგან, გადამცემისაგან და გამაგრილებელი სისტემისაგან. ეს კი ნიშნავს, რომ კორპუსი მთლიანად უნდა გადაკეთდეს.
გაზრდილი წონა ასევე გავლენას ახდენს ტანკის მამოძრავებელ მექანიზმზე. ამიტომ საჭიროა მოხდეს შემაჩერებელი ნაწილის მოდერნიზება ან შეცვლა.
ასევე უნდა მოხდეს ტორსიონის ან ჰიდროპნევმატური სისტემების დაყენება, რაც ხელს შეუწყობს ტანკის მობილურობის გაზრდას, უკეთესად გადაადგილების საშუალებას ეკიპაჟისათვის და უფრო სტაბილურ საცეცხლე პლატფორმას.



ინგლისურიდან თარგმნა ეთერ ჭონიშვილმა 

თერმული ხედვის სამიზნეები

სამხედრო ძალები თერმულ ტექნოლოგიებს ირჩევენ 
(როგორ დავინახოთ მოწინააღმდეგე ნებისმიერ ამინდში და დღე-ღამის ნებისმიერ მონაკვეთში)

თერმოგრაფიული ხედვის სამიზნე, ანდა თერმული ხედვის სამიზნე - ეს არის მოწყობილობა, რომელშიც კომბინირებულია კომპაქტური თერმოგრაფიული კამერა და სამიზნე ბადე. ეს მოწყობილობა შეიძლება დაყენდეს ცეცხლსასროლი იარაღის მრავალ სახეობაზე, ასევე ზოგიერთ უფრო მძიმე იარაღზე. როგორც რეგულარულმა სითბურმა მაჩვენებლებმა, იარაღის თერმულმა ხედვამ შეიძლება იმუშაოს სრულ სიბნელეში ან ბუნდოვან გარემოში (კვამლი, ბურუსი, ნისლი, წვიმა).
ოპერატიული გარემოს მოთხოვნებმა, კერძოდ, მიზანში ზუსტად მოხვედრის საჭიროებამ, თანაც ნებისმიერი ამინდისას და დღე-ღამის ნებისმიერ მონაკვეთში, გამოიწვია იარაღის თანამედროვე სამიზნეთა ტექნოლოგიური სრულყოფა.
აშშ სამხედრო ძალებმა ყველაზე სწრაფად დაინახეს ინდივიდუალური თერმული სამიზნეების შექმნის საჭიროება, მათი დადებითი მხარეები და პირველებმა დაიწყეს ამ ტიპის ტექნოლოგიების დახვეწა და განვითარება. მათ შეიმუშავეს იარაღის თერმული სამიზნის შექმნის პროგრამა და მისი მეშვეობით დაძლიეს თერმული სამიზნეების დანერგვასთან დაკავშირებული ყველაზე პრობლემატური საკითხები; კერძოდ, სამიზნეების ჭარბი წონა და ენერგიის დიდი მოთხოვნა.
AN/PAS-13 ტიპის იარაღის თერმული სამიზნე მოწყობილობები წარმოადგენს აშშ არმიის თანამედროვე საბაზისო სტანდარტს. თვალთვალისა და მიზნის აღმოჩენის მანძილის გასაზრდელად ამ ტიპის ხელსაწყოებში გამოიყენება ინფრაწითელი ტექნოლოგია. შესაძლებელია, სამიზნე გამოყენებულ იქნას ცალკე, ასევე ცეცხლსასროლ იარაღზე ან დამაგრდეს სხვადასხვა სახის მსხვილკალიბრიან შეიარაღებაზე.
არსებობს თერმული სამიზნის ოთხი სახეობა:
1. მსუბუქი თერმული სამიზნე (AN/PAშ-13(V)1) ყენდება M-16 და M-4 ტიპის შაშხანებზე და კარაბინებზე, ასევე M-136 მსუბუქ ტანკსაწინააღმდეგო იარაღზე. ამ 0.86 კგ. წონის სამიზნით შესაძლებელია მიზნის აღმოჩენა 550 მეტრამდე. ოთხი ცალი ლითიუმის AA ბატარეებით მისი გამოყენება შესაძლებელია 5 საათის განმავლობაში.
2. საშუალო თერმული სამიზნე (AN/PAშ-13(V)2) იწონის 1.3 კილოგრამს და ყენდება M249 და M240B ტყვიამფრქვევებზე; იგი უზრუნველყოფს მიზნის აღმოჩენას 1 110 მეტრამდე. ექვსი ცალი ლითიუმის AA ბატარეებით მისი გამოყენება შესაძლებელია 6.5 საათის განმავლობაში.
3. მძიმე თერმული სამიზნე (AN/PAშ-13(V)3) იწონის 1.8 კილოგრამს და ყენდება ათეულის მეთაურის ავტომატ M16-ზე ან M4-ზე; ასევე სნაიპერულ შაშხანებზე (M24, M107) და ყუმბარსატყორცნებზე (M2 HB და MK19). მძიმე სამიზნის მუშაობისათვის საჭიროა იმდენივე ენერგია, რაც საშუალო თერმული სამიზნისათვის, თუმცა უზრუნველყოფს მიზნების აღმოჩენას 2 200 მეტრამდე.
4. ძირითადი თერმული სამიზნე (AN/PAშ-13A), გამოიყენება საზენიტო დანადგარებზე და აქვს ხედვის ფართო დიაპაზონი.
აქ ჩამოთვლილ სახეობებში იარაღის თერმულ სამიზნეებს სხვადასხვა ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლები აქვთ, რადგან უახლესი თაობის სადაზვერვო ხელსაწყოების დამზადებას ახორციელებს ორი სხვადასხვა კომპანია.
ფირმა ~რაითეონმა~ თავდაპირველად დაამზადა თერმული სამიზნეების სერია AN/PAშ-13B.
მეორე თაობის თერმული სამიზნეები პირველ თაობასთან შედარებით უფრო მსუბუქი უნდა ყოფილიყო და, ამასთან ერთად, ნაკლები ენერგია მოეხმარათ. ამის მისაღწევად მწარმოებლებმა შეამცირეს მიკრობოლომეტრული დეტექტორები, რომლებიც იღებდნენ ინფრაწითელ სხივებს (ეს ინფრაწითელი სხივები საჭიროა თერმული გამოსახულების მისაღებად).
თერმული სამიზნე სისტემები, რომლებიც სახმელეთო ძალებს მიეწოდება, აღჭურვილი იქნება ყველაზე თანამედროვე ტექნოლოგიებით, თუმცა ეს მაინც არის მეორე თაობის სამიზნეების გაუმჯობესება. მცირე ცვლილების შეტანით ხელსაწყოს გამოსახულება შავ-თეთრის ნაცვლად ნაცრისფერი გახდება. აშშ შეიარაღებული ძალების საზღვაო ქვეითთა კორპუსმა, დიდმა ბრიტანეთმა და სხვა ქვეყნებმაც ასევე მიიღეს შეიარაღებაში AN/PAშ-13 თერმული სამიზნის სხვადასხვა ვარიანტები.


გზა მომავლის ქვეითი ჯარისკაცის ტექნოლოგიებისაკენ

ბრიტანელებს დიდი ხანია უნდათ საკუთარი ქვეითი ჯარისკაცების შეიარაღებაში არსებული იარაღის სამიზნეების და თერმული შესაძლებლობების გაუმჯობესება. ჩანაფიქრის განსახორციელებლად მათ სურთ “მომავლის ქვეითი ჯარისკაცის პროგრამის” გამოყენება. თუმცა ოპერატიულმა მდგომარეობამ შეაფერხა პროგრამის განვითარება და აღჭურვილობის ნაწილი, რომელიც, გეგმის თანახმად, მომავლის ქვეით ჯარისკაცს უნდა გამოეყენებინა დაზვერვისა და თვალთვალისათვის, უკვე რამდენიმე წელია ეგზავნება ავღანეთში მყოფ სამხედრო ქვედანაყოფებს.
ბრძოლის ველზე უახლესი სისტემების გაგზავნა განხორციელდა დაზვერვის, ინდივიდუალური თვალთვალისა და მიზნის აღმოჩენისათვის შექმნილი თანამედროვე ხელსაწყოების გაერთიანებული პაკეტის (შIშთA-ს) შემუშავებით, რომელიც 2007 წლის მიწურულს სპეციალურად შეიქმნა სასწრაფო ოპერატიული საჭიროების დასაკმაყოფილებლად. შIშთA-ში გაერთიანებული იყო სხვადასხვა სახის სისტემები, კერძოდ _ ღამით ხედვის ხელსაწყოები, ლაზერული მანძილსაზომები (რომლებშიც ინტეგრირებული იყო ციფრული კომპასები) და თერმული დურბინდები (თანამედროვე დღის და ღამის სამიზნეებით). დიდი ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტრომ კომპანია თრიჯიცონ-ს შეუკვეთა იარაღის გაუმჯობესებული სამიზნეები, სპეციალური სამიზნე ახლო მანძილზე ბრძოლისათვის (ჩQB), გამოსახულების გამადიდებელი ხელსაწყოები, ასევე თერმული სამიზნეები და ყუმბარსატყორცნის ახალი სამიზნეები (VIPIღ-2).
სამიზნე, რომლის შეკვეთაც განხორციელდა შIშთA-ს პროექტის ფარგლებში იყო VIPIღ-2+, რომელიც წარმოადგენდა ბრიტანეთის მსუბუქი თერმული ხელსაწყო VIPIღ-2-ის გაუმჯობესებულ ვარინატს, რომელსაც აქვს შეზღუდული თვალთვალის სექტორი (6.75 გრადუსი, სტანდარტული VIPIღ2-ის 9 გრადუსთან შედარებით), მაგრამ, სამაგიეროდ, დაახლოებით 30%-ით გაზრდილი აქვს მიზნის აღმოჩენის მანძილი (მიზნის თერმული კვალის ხასიათიდან გამომდინარე 1500-დან 1800 მეტრამდე).
სამიზნეში ასევე ინტეგრირებულია ლაზერული მომნიშვნელი, რომელიც საშუალებას მისცემს ჯარისკაცს ლაზერული სხივით მონიშნოს მიზანი და განახორციელოს მიზანჩვენება ათეულის სხვა წევრებისათვის, რომლებსაც შეეძლებათ ლაზერის წერტილის დანახვა (ლაზერული წერტილი შეუმჩნეველი იქნება შეუიარაღებელი თვალისათვის). შIშთA-ს სხვა მოდიფიკაციებში შედის სპეციალური მოწყობილობები ახლო ბრძოლის სამიზნის და სხვა აღჭურვილობის იარაღზე დასამაგრებლად.
ასევე წარმატებით იყიდება სამიზნის სპეციალური სნაიპერული ვარიანტი შVIPIღ-2+. კერძოდ, სასწრაფო ოპერატიული მოთხოვნებიდან გამომდინარე, დიდმა ბრიტანეთმა შეუკვეთა ამ ტიპის სამიზნეების პარტია 2009 წლის თებერვალში. მისი გამოყენება მოხდება არმიის შეიარაღებაში არსებული, გერმანული კომპანია შცჰმიდტ & Bენდერ-ის, რომელიც დასპეციალებულია ოპტიკური სამიზნეების წარმოებაში, დღის ოპტიკასთან ერთად.
სინგაპურის ოპტიკური კომპანია Qიოპტიკ-ი ახორციელებს არსებული სამიზნების მოდერნიზაციას და ასევე შემკვეთი მხარის მოთხოვნით აწარმოებს კვლევებს ორი ძირითადი მიმართულებით: სამიზნის ზომისა და წონის შენარჩუნება და იმავდროულად VIPIღ-2-ის მოქმედების მანძილის გაზრდა.
1. საბრძოლო ქვედანაყოფებს, რომლებიც იყენებენ აღნიშნულ სამიზნეს, სურთ მისი გამოყენება მხარდამჭერ შეიარაღებაში (ამჟამად მიმდინარეობს საცდელი სროლები, სადაც Gუსტავ-ის 84 მმ-იან უკუგორვის არმქონე ქვემეხებზე ყენდება აღნიშნული ტიპის სამიზნეები და მოწმდება მათი ეფექტურობა).
2. ქვეითების ცეცხლსასროლი იარაღისათვის განკუთვნილ სამიზნეებზე უნდა მოხდეს აღმოჩენის მანძილის შენარჩუნება და შემცირდეს მათი წონა და ენერგიის მოხმარება.
დასაწყისისათვის კომპანიები Qიოპტიკ და QინეტიQ (თავდაცვითი ტექნოლოგიების საერთაშორისო კომპანია, დიდი ბრიტანეთი, ჩრდილო ამერიკა და ავსტრალია) ერთად მუშაობენ იარაღის დამიზნების და აღმოჩენის სისტემების პროექტზე (Pოინტერ-ის ~მომნიშვნელის~ პროექტი). ამ ახალი სისტემის წყალობით იარაღის მიზანში დამიზნება მოხდება სპეციალური სიმბოლოების საშუალებით, რომლებიც გამოსახული იქნება სამიზნეზე.
~მომნიშვნელი~ აღიქვამს სხვადასხვა სენსორებს და შეუძლია მიზანჩვენების მიღება (პროგრამული უზრუნველყოფიდან გამომდინარე, სადაც დისპლეიზე ისრების და მარტივი სიმბოლოების დახმარებით ჯარისკაცი აღმოაჩენს სამიზნე ობიექტს) თითქმის ყველა სახის წყაროდან, მათ შორის, უპილოტო საფრენი აპარატებიდან. გარდა ამისა, მისი გამოყენებით შესაძლებელია მიზნის მდებარეობის შესახებ ინფორმაციის მიღება, სხვადასხვა სენსორებიდან და ლაზერული მანძილმზომებიდან. Pოინტერ-ის ხელსაწყოში დაპროგრამებულია რელიეფური რუქა, შესაძლებელია მისი ინტეგრირება ბრძოლის ველის მართვის გაერთიანებულ სისტემასთანაც, სადაც ასევე არის რელიეფის რუქები.
Pოინტერ-ის საწყისი ვარიანტები ორი ძირითადი სახისაა: მძიმე ტყვიამფრქვევისათვის შექმნილი ვარიანტი და სნაიპერების შაშხანებისათვის განკუთვნილი მოდელი. Pოინტერ-ის ოპტიკა 1.400 გრამზე ნაკლებს იწონის. შაშხანისათვის შექმნილი მოდელის კვება ხორციელდება ოთხი AA ტიპის ბატარეებით და უზრუნველყოფს ხელსაწყოს მუშაობას რვა საათის განმავლობაში, ხოლო BB2590 ბატარეებით კი 40 საათის განმავლობაში. კომპანია Qიოპტიკ-ის მონაცემებით, შელეხ-ის ინდივიდუალური რადიოს ან მისი მსგავსი რადიოსადგურის გამოყენებით და ჭინდოწს XP პროგრამული უზრუნველყოფის წყალობით შესაძლებელია სამიზნეში ყველა სახის საჭირო ინფორმაციის ციფრული გადაცემა.
"Pოინტერ-ის გამოყენება შესაძლებელია თითქმის ყველა სახის იარაღზე, მაგრამ აქცენტი გაკეთებულია მსხვილკალიბრიან შეიარაღებაზე, რადგან დღეისათვის არსებული ტექნოლოგიებიდან გამომდინარე უფრო მიზანშეწონილია მისი გამოყენება მხარდამჭერ შეიარაღებაზე.
ებრაული ფირმა ღაფაელ-ი მყიდველს სთავაზობს მსგავსი შესაძლებლობის მქონე შპოტLიტე-ის სისტემებს, რომლებიც ყენდება როგორც მანქანებზე, ასევე ინდივიდუალურ ანტისნაიპერულ სისტემებზე. სისტემის მთავარი შემადგენელი ნაწილს წარმოადგენს მოწინააღმდეგის მიერ ცეცხლის გახსნის ადგილის დამაფიქსირებელი მოწყობილობები (მათში გამოყენებულია ინფრაწითელი კამერა, რომლითაც შესაძლებელია ცეცხლსასროლი იარაღიდან, ყუმბარსატყორცნებიდან და სნაიპერული შაშხანებიდან განხორციელებული გასროლების დაფიქსირება და თვალთვალი).
 შპოტLიტე-ის სენსორებიდან მიღებული მიზანჩვენების გარდა, მეთაურს შეუძლია სამიზნე ობიექტების შესახებ ინფორმაციის ციფრული გადაცემა სნაიპერებისათვის, რათა მათ განახორციელონ კონკრეტული რაიონების (მაგალითად, შენობის კონკრეტული ფანჯრების, ქუჩების) დაზვერვა და მიზნების განადგურება. მეთაურს შეუძლია შპოტLიტე-ის გამოყენება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც მისი ქვედანაყოფი ახორციელებს მანევრს ~გადაადგილება ცეცხლით დაფარვის ქვეშ~, როცა ერთ-ერთი ჯგუფი ახორციელებს მოძრავი ჯგუფის ცეცხლით მხარდაჭერას. Pოინტერ-ის მსგავსად ეს სამიზნეც შეიძლება შეუერთდეს ბრძოლის ველის მართვის სისტემას.


ვიდეო თვალთვალი

ელექტრონული მოწყობილობების იარაღის სამიზნეებზე დაყენებასთან ერთად შესაძლებელი გახდა ჯარისკაცის სამიზნიდან ვიდეო-ინფორმაციის მიღება. ამ სიახლის გამოყენება შეუძლია როგორც თავად ჯარისკაცს, მაგალითად, შენობის კუთხესთან მიახლოება და იარაღის წინ გაწევა ისე, რომ საკუთარი სხეული ისევ საფარს უკან დარჩეს და იარაღის სამიზნიდან ჩაფხუტზე დამაგრებულ მონოკლზე სურათის მიღება (ან ოპტიკის ცალკე გამოყენება, მაგალითად, ფრანგული FAMAშ–ი). ასევე, შესაძლებელია ინფორმაციის ჩაწერა კაბელის გამოყენებით და შემდეგ სიტუაციის ანალიზის გაკეთება ან ბრძოლის განხილვა. ელექტრო-ოპტიკური სამიზნეების უმეტესობას აქვს ამ ტიპის შესაძლებლობები, განსაკუთრებით ეს ეხება იარაღის დისტანციური დამიზნების შესაძლებლობას.
ტრადიციული დღის და ღამის ოპტიკური სამიზნეები ასევე განიცდიან მუდმივ მოდერნიზაციას, კერძოდ, იზრდება გამოსახულების გადიდების შესაძლებლობა (თერმულ სამიზნეებთან შედარებით გამოსახულების გადიდება უფრო უკეთესად ხორციელდება). თუმცა აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ღამის სამიზნეების ეფექტურობა შეიძლება შეამციროს მოწინააღმდეგის მიერ კვამლის ფარდის გამოყენებამ ან ბუნებრივმა პირობებმა, მაგალითად, ნისლმა და ა.შ. სწორედ ამ მიზეზის გამო ბრიტანეთის არმიაში ხორციელდება ბრიტანული შეიარაღების კვლევის და განვითარების ცენტრში შექმნილი შUშAთ-ის სამიზნეების შეცვლა ამერიკული სამხედრო წარმოების ფირმა თრიჯიცონ-ის AჩOG სამიზნეებით.
 AჩOG-ი არის მსუბუქი სამიზნე და არსებობს მისი სხვადასხვა სახის ვარიანტები, რომლებსაც აქვთ გამოსახულების გადიდების სხვადასხვა პარამეტრები 1.5X და 4X-დან და 6X-მდე (ბრიტანეთის არმიაში ის გამოიყენება ავტომატ შA-80A2-ზე). სამიზნის კვება ბატარეის საშუალებით ხორციელდება. აქვს გამოსახულების გადიდების შესაძლებლობა და ავტომატურად აკეთებს სხვადასხვა ხილვადობის პირობებთან ადაპტაციას.
ბრიტანეთის ქვეითი ჯარის საწვრთნელი ქვედანაყოფის მიერ ჩატარებული საცდელი სროლების და ვარჯიშების შედეგად გამოვლინდა, რომ გაუმჯობესდა სროლის სიზუსტე, განსაკუთრებით კი - სტრესულ სიტუაციებში. ბრძოლის ველიდან მიღებული მოხსენებიდანაც ჩანს, რომ ახლო მანძილებზე მიზნების დაზიანებისას საგრძნობლად გაიზარდა სროლის სიზუსტე.
“მომავლის ჯარისკაცის" პროგრამით გათვალისწინებული ყველა ტიპის შეიარაღება აღიჭურვება ამ ტიპის სამიზნეებით, მიუხედავად იმისა, აყენია თუ არა მათზე ღამის თუ დღის სამიზნეები, რადგან ხილვადობის პირობები მუდმივად იცვლება, ხოლო ახლო მანძილზე ბრძოლა შეიძლება ნებისმიერ მომენტში გაჩაღდეს. აღსანიშნავია ამ სამიზნის დადებითი მხარეები - კერძოდ, სამიზნის ძველ - 4X მოდელთან შედარებით მიზნის სწრაფი აღმოჩენა; სროლის სიზუსტის მაჩვენებლის გაუმჯობესება; ახალი სამიზნის მცირე წონა და ნაკლები ენერგიის მოხმარება.
ასევე აღსანიშნავია ჰოლოგრაფიული სამიზნის სახეობა, რომლის გამოშვება პირველად დაიწყო შვედურმა ოპტიკურმა კომპანია Aიმპოინტ-მა (წითელი მომნიშვნელი წერტილის მქონე სამიზნე) და იარაღის ჰოლოგრაფიული სისტემების კომპანია L-3 EOთეცჰ-ის ჰოლოგრაფიული იარაღის სამიზნე, რომლებსაც დიდი წარმატებით იყენებდნენ ახლო ბრძოლაში.
სამიზნეების მიერ ენერგიის მცირე მოცულობით მოხმარების კარგი მაგალითია Aიმპოინტ-ის ფირმის სამიზნე, რომელიც მწარმოებლების განცხადებით 50000 საათის განმავლობაში მუშაობს ერთ AA ტიპის ბატარეაზე. ამავე კომპანიის მიერ ახლო მანძილზე ბრძოლებისათვის დამზადებული რამდენიმე სამიზნე ასევე შეიძლება აღიჭურვოს 3X გამადიდებელი ლინზებით, რაც საშუალებას მისცემს მსროლელს ზუსტი და ეფექტური ცეცხლით დააზიანოს უფრო მოშორებით აღმოჩენილი მიზნებიც.
ებრაულმა ფირმა IთL Oპტრონიცს-მა ასევე შეიმუშავა ახლო ბრძოლისათვის განკუთვნილი უნივერსალური სამიზნე MAღშ-სი, რომელიც სტანდარტულად ყენდება ებრაულ შაშხანა თავორ-ის ყველანაირ სახეობაზე. სპეციალური სამაგრების გამოყენებით შესაძლებელია მისი დაყენება სხვა ტიპის შაშხანებზეც. სამიზნის მეშვეობით ხორციელდება მიზნის ინფრაწითელი ან ლაზერული სხივით მონიშვნა. მსროლელს ორივე თვალი გახელილი აქვს და დიდი ზომის სამიზნეში ერთდროულად აფიქსირებს როგორც ლაზერს, ასევე მიზანზე გაჩენილ წითელ წერტილს. თავორ-ის შაშხანაზე ასევე ყენდება ღშ-22 ტიპის სამიზნეც. სამიზნე დღის პირობებში კარგი გამოსახულების მისაღებად საჭირო სინათლეს აგროვებს სპეციალური ოპტიკური მილაკების საშუალებით, ხოლო ღამის პირობებში კი ტრიტიუმის დახმარებით.
L-3 EOთეცჰ-ის სამიზნეებიდან ყველაზე თანამედროვე არის 517.A65 ტიპის სამიზნე. ის ძირითადად განკუთვნილია M4 და M16 შაშხანებისათვის და ძირითადად სხვა ზემოთჩამოთვლილი სამიზნეების მსგავსად მუშაობს და საშუალებას აძლევს მსროლელს უკეთ დააკვირდეს მის გარშემო არსებულ ადგილმებარეობას.
კომპანია L-3 Eოტეცჰ-ს, რომელიც ქმნის ჰოლოგრაფიულ სამიზნეებს, აქვს სამიზნის გამოყენების საკუთარი კონცეფცია. კერძოდ, მათ მიერ შექმნილი G23 ტიპის სამაგრის დახმარებით მსროლელს შეუძლია ახლო მანძილზე ბრძოლისათვის განკუთვნილი სამიზნე შეცვალოს მეორე თაობის სამიზნით (რომლითაც შესაძლებელია გამოსახულების სამჯერ გადიდება) და აწარმოოს მიზნების დაზიანება საშუალო დისტანციებზე. აღნიშნული კომპანიის მიერ შექმნილი XPშ-ის სამიზნის კვებისათვის საჭიროა მხოლოდ ერთი ბატარეა. ეს არის აქამდე შექმნილ სამიზნეებს შორის ყველაზე მოკლე ჰოლოგრაფიული სამიზნე და მისი დამაგრების შემდეგ რჩება საკმარისი ადგილი G23 ტიპის სამაგრის დასაყენებლად.
 

სამიზნე კარგად ერგება თვალებზე

გასული წლის ბოლოს აშშ საზღვაო ქვეითებს მიეცათ სროლის სავარჯიშოების შესრულების უფლება ოპტიკური სამიზნეების გამოყენებით.
ახლო ბრძოლისათვის შექმნილი სამიზნე (M68) არის ყველაზე გავრცელებული ოპტიკური ხელსაწყო სახმელეთო ძალებში. ამ სამიზნის პირველი ვარიანტები არმიის შეიარაღებაში 1997 წელს გამოჩნდა. სამიზნე შექმნილია ფირმა Aიმპოინტ-ის მიერ და სპეციალურად M16 და M4 შაშხანებისათვის არის შემუშავებული. აღნიშნული სამიზნე არ არის ტელესკოპური ტიპის და განკუთვნილია დამიზნების განსახორციელებლად 300 მეტრამდე. აქვს წითელი სამიზნე წერტილი და რეგულირებადი განათება (ღამით მოქმედებისას 7 რეჟიმი და დღისით მუშაობისას 9 რეჟიმი). სამიზნის კვება წლების განმავლობაში შეიძლება განხორციელდეს ერთი ცალი AA ტიპის ბატარეით. ეს სამიზნე 400 გრამზე ოდნავ მეტს იწონის, ხოლო მისი სიგრძე დაახლოებით 13 სმ-ს შეადგენს.
საკმაოდ პოპულარულ სამიზნეს წარმოადგენს კომპანია თრიჯიცონ-ის სამიზნე M150 ღჩO, რადგან მისი გამოყენებით მსროლელს შეუძლია როგორც უშუალოდ მის წინ მდებარე სამიზნეების დაზიანება, ასევე 600 მ. დისტანციაზე მყოფი მოწინააღმდეგის განადგურებაც. სამიზნის ოპტიკაში გამოყენებულია განათებული ვიზირების ბადე, რომელიც ბატარეის ენერგიის ნაცვლად იყენებს ძაფისებრ ოპტიკურ ხაზებს ან შიგნით დამონტაჟებულ ტრითიუმის ნათურას. ეს სამიზნეები ამჟამად გამოიყენება აშშ წარმოების ათეულის ტყვიამფრქვევზე (M249), ასევე M16-ზე და M4-ებზე. ასევე, ეს სამიზნე შედის აშშ სპეციალური დანიშნულების ძალების სარდლობისა და აშშ საზღვაო ქვეითთა კორპუსის შეიარაღებაში.
“მომავლის ქვეითი ჯარისკაცის” პროგრამის მიხედვით სექციის მეთაურის და სექციის მეტყვიამფრქვევის აღჭურვილობაში იქნება თერმული სამიზნე (VIPIღ2+F ტიპისა). ვითარებიდან გამომდინარე, მებრძოლებს შეეძლებათ მისი შეცვლა მსუბუქი დღის სამიზნით. სექციის ორი დარჩენილი წევრი არის ყუმბარმტყორცნელი და მსუბუქი მხარდამჭერი იარაღის მსროლელი. გერმანული იარაღის კორპორაცია Hეცკლერ & Kოცჰ-ის ავტომატის ლულისქვეშა ყუმბარმტყორცნი AG-36 UGL აღიჭურვება ახალი ტიპის თანამედროვე სამიზნით. ყუმბარმტყორცნელს ასევე ექნება ღამით დამიზნების მოდერნიზებული ხელსაწყო, რომელზეც შესაძლებელი იქნება ახლო ბრძოლისათვის განკუთვნილი სპეციალური მოწყობილობის დაყენება და ახალი UGL სამიზნე, რომელშიც ინტეგრირებული იქნება მანძილსაზომი.
ამ სამიზნის გამოყენებით შესაძლებელი გახდება მიზნის დაზიანება პირველივე გასროლით. შესაბამისად, აღარ იქნება საჭირო დიდი რაოდენობით საბრძოლო მასალის ტარება. ეს სამიზნე არ არის მხოლოდ წინა სამიზნის მოდერნიზებულ ვარიანტი და წარმოადგენს საკმაოდ თანამედროვე ხელსაწყოს, რომლის გამოყენებითაც ჯარისკაცებს შეეძლებათ მიზნების დაზიანება ღამის პირობებში. მსუბუქი მხარდამჭერი იარაღის მსროლელი ასევე აღიჭურვება კომპანია Qიოპტიქ Mახიკიტე-ის შორ მანძილზე მოქმედი ღამით დამიზნების ხელსაწყოთი (Mკ2).
საერთო ჯამში, მომავლის ქვეითი ჯარისკაცის შეიარაღების პროგრამის მიხედვით ოთხკაციან საცეცხლე ჯგუფს ექნება ორი თერმული სამიზნე და ორი ღამის და დღის სამიზნე, რაც დღე-ღამის ნებისმიერ მონაკვეთში და ყველანაირი ამინდის პირობებში უზრუნველყოფს დასახული ამოცანების ყველაზე ეფექტურად შესრულებას (რაც ასევე დამტკიცდა საცდელი ვარჯიშების ჩატარების შედეგად და ბრძოლის ველიდან მიღებული მოხსენებებით).
მსოფლიოს ქვეყნებში არსებული სხვა პროგრამები ისეთივე მიმართულებით მიდის, როგორც “მომავლის ქვეითი ჯარისკაცის” პროგრამა. ამ პროგრამებში ხაზგასმით, მაგრამ სხვადასხვა დონეზე არის აღნიშნული იარაღის თერმული სამიზნეების გამოყენების საჭიროება და კარგი იქნებოდა, თუ ქართული არმიაც აღიჭურვებოდა ამ უაღრესად საჭირო და თანამედროვე დამიზნების სისტემებით.



ინგლისურიდან თარგმნა გიორგი ყალიჩავამ

მომზადებულია ნიკ ბრაუნის და დანიელ ვასერბლის სტატიის მიხედვით: Nიცკ Bროწნ ანდ Dანიელ ჭასსერბლყ - ‘Pიერცინგ ტჰე ფოგ ოფ ბატტლე: ფორსეს სეტ სიგჰტს ონ ტჰერმალ ტეცჰნოლოგყ’ (ჟანე’ს ინტერნატიონალ დეფენცე რევიეწ, ვოლუმე 42, Mაყ 2009).

ჯავშანტრანსპორტიორები

         მძიმე და სწრაფი საბრძოლო ძალა

              სურათზე - "puma" AIFV

უკანასკნელი ათი წლის მანძილზე ჯავშანსატანკო (AFV) სექტორის განვითარებისათვის ძირითადი აქცენტები 8 x 8 ტიპის ჯავშანტრანსპორტიორების (APC-ს) დიზაინის დახვეწაზე, მოდერნიზებაზე და წარმოებაზე კეთდება.
ვარშავის შეთანხმების მონაწილე ქვეყნების გარდა, ბოლო დრომდე ქვეყნების უმრავლესობას არსენალში მუხლუხიანი სახმელეთო საბრძოლო მანქანებისა და ჯავშანტრანსპორტიორების (IFV-ს) დიდი პარკი ჰყავდა და ოპერირებდა ასევე, 6 x 6 ჯავშანტრანსპორტიორებითაც APC-ს.
თუმცა, დღეისათვის ქვეყნების უმეტესობა ისწრაფვის, რომ ჰყავდეს მუხლუხიანი სახმელეთო საბრძოლო მანქანები (IFV-ს) და მბრუნავ-კბილანებიანი 8 x 8 ჯავშანტრანსპორტიორებით (APC-ს) აღჭურვილი და დაბალანსებული სამხედრო- სატრანსპორტო პარკი.
ზოგიერთ შემთხვევაში გადაწყვეტილება მიღებული იქნა ყველა ტიპის კბილანა-საბურავებიანი 8 x 8 ჯავშანტრანსპორტიორების სასარგებლოდ, მუხლუხიანი ტრანსპორტიორების თანდათანობითი ჩანაცვლების ხარჯზე.
მუხლუხიანი ჯავშანტანკებისგან (AFV-ს) განსხვავებით კბილანა-საბურავებიანი ჯავშანტრანსპორტიორები (APC-s) აღჭურვილნი არიან მნიშვნელოვანი საექსპლოატაციო უპირატესობებით; მაგალითად, საგრძნობი სტრატეგიული მობილურობით და შემცირებული საექსპლოატაციო და ფუნქცუიონალური ხარჯებით.
მუხლუხიანი საბრძოლო მანქანების გადატანა, როგორც წესი, მძიმე ტვირთების გადამზიდავი ტრანსპორტიორებით (HET-ს) ხორციელდება; მაშინ, როცა კბილანა- საბურავებიანი საბრძოლო მაქანები გადაადგილდებიან დამოუკიდებლად გრძელ დისტანციაზე.
მუხლუხიანი საბრძოლო მაქნანები, საცეცხლე სიმძლავრითა და დაცულობის მაღალი დონით, საუკეთესოდ ესადაგებიან მაღალი ინტენსივობის ოპერაციების წარმოებას, ვიდრე მრავალბორბლიანი სატრანსპორტო საშუალებები. სანამ ზოგიერთი ქვეყანა საკუთარი ძალების სტრუქტურირებას ახდენს უფრო ფართო სამხედრო სპექტრით რეალიზების მიზნით, ვნებათაღელვა მხოლოდ იმის ირგვლივ იქმნება, რომ, მაგალითად, შესწევდეთ უნარი გადასხან თავიანთი ძალები გაეროს სამშვიდობო ოპერაციებშიც.
გერმანია მალე დაიწყებს ორი ახალი მუხლუხიანი ჯავშანმანქანის დანერგვას: PSM "პუმა" ჯავშნიანი სახმელეთო საბრძოლო მანქანა (AIFV) და ”მოკრივე” (Bოხერ 8 x 8) მრავალმიზნობრივი ჯავშანმანქანა (MRAV).
"პუმა" AIFV ჩაანაცვლებს ”მარდერ” (Marder) 1A3/1A4/1A5 სახმელეთო საბრძოლო მანქანებს (IFV), ხოლო ”მოკრივე” შეცვლის M113 ჯავშანმანქანების სპეციალიზირებული ვარიანტების უმეტესობას.
საფრანგეთი, ამჟამად, იყენებს ნექსტერ სისტემებს (Nეხტერ შყსტემს AMX-10P IFV) და რენოს თავდაცვის სატვირთო მანქანებს (მათ შორის, ლოგისტიკური, ტაქტიკური, ჯავშნიანი საბურაბევიანი საბრძოლო მანქანები VAB (Vehicule de l'Avant Blinde)), რომელთა მიწოდების რიცხვმა საფრანგეთის არმიისთვის გადააჭარბა 3 700 ერთეულს. მუხლუხიანი AMX-10P-ს ჩაანაცვლებს ნექსტერის სისტემის ჯავშნიანი სახმელეთო საბრძოლო მანქანა (Vehicule Blinde de Combat d'Infanterie - VBCI), ასევე ნაწილობრივ მოხდება VAB სერიის საბრძოლო მანქანების ჩანაცვლება VBჩI-თი.
ბელგიის შემთხვევაში “ბაე სისტემსს” (კომპანია BAE Systems) სახმელეთო სისტემების ჯავშნიანი სახმელეთო საბრძოლო მანქანები (AIFV) და M113 სერიის ტექნიკა ჩანაცვლდება ”მოვაგ პირანია IIIC” (Mowag Piranha IIIC 8 x 8) საბრძოლო ჯავშანტრანსპორტიორით საბურავებზე. ძირითად, ჯავშანტრანსპორტიორებთან ერთად, უმეტესობა კონტრაქტორებისა დღეისათვის გვთავაზობს მხარდაჭერის და დამხმარე მანქანების კომპლექტს, რომლებიც ანალოგიური შასებით არიან აღჭურვილნი. აღნიშნული კომპლექტი მოიცავს სამედიცინო-სანიტარულ, საკომანდო და საკონტროლო, ყუმბარმტყორცნიან, შემკეთებელ, აღმდგენ და სარემონტო მანქანების ვარიანტებს.
ბოლო დროისათვის უმსხვილესი კალიბრის იარაღის სისტემა იქნა დაინსტალირებული 8 x 8 ტიპის საბურავებიან საბრძოლო მანქანებზე, რომელსაც აქვს ჯავშნიანი კოშკი ორი-ადამიანისათვის და 90 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევი. დღეისათვის ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანები AFVს საბურავებზე (8 ხ 8) აღჭურვილები არიან ჯავშნიანი სამიზნე კოშკით 105 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევისათვის და გადაგზავნილნი არიან უკვე იტალიის, ესპანეთისა (ჩენტაურო) და აშშ-ს (შტრყკერ Mობილე Gუნ შყსტემ) შეიარაღებული ძალების მიერ.
შეიქმნა საბრძოლო მანქანების (8 x 8) 120 მილიმეტრინი პროტოტიპები, რომლებსაც აქვთ იგივე დონის საცეცხლე სიმძლავრე, როგორიც ”ლეოპარდ 2”-ს და ”აბრამს”-ის საბრძოლო ტანკებს (MBT-ს), თუმცა გამოირჩევიან სტრატეგიული მობილურობის განსაკუთრებულობით.
საბრძოლო ოპერაციების გამოცდილებამ აჩვენა, რომ მომხმარებელს დღეისათვის სჭირდება უფრო მეტი შიდა ფართობი და დაცვის მაღალი დონე, რაც, თავის მხრივ, ზრდის ბოლო თაობის 8 x 8 დიდი მანქანების წონას (Gross Vehikle Weight).
უმეტესობა მათგანი იწოდება მსუბუქ ჯავშანმანქანებად (LAVs), თუმცა ზოგი დიდი მანქანა (GVW) ოცდახუთ ტონასაც კი იწონის, მაგრამ უფრო მცირე მოცულობისაა ვიდრე ჩV90 და ”ვარიორი” (ჭარრიორ). რა თქმა უნდა, განსხვავება საგრძნობია კანადური წარმოშობის ”ჯენერალ დინამიკსის” (General Dynamics) და სახმელეთო სისტემების მსუბუქი ჯავშანმანქანების (LAV 8 x 8), რომლებიც პირველად 1983 წელს გადაეცა აშშ-ს საზღვაო კორპუსს (USMC) და იწონის ცამეტ ტონამდე.
არცთუ ისე შორეულ წარსულში 7,62 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევი ითვლებოდა ნორმად უმეტესობა საბურავიანი ჯავშანტრანსპორტიორებისათვის. დაცულობის უმეტესი წილი ადრე მოდიოდა წინა რკალზე, მაგრამ დღეს საფრთხე ყველა მხრიდან, 360 გრადუსიდანაა მოსალოდნელი. შედეგად, უმეტესობა მანქანებს დღეისათვის აქვთ ჯავშნის საბაზისო დონე და ჯავშნის კიდევ დამატებითი ფენა ნამსხვრევებისგან დასაცავად.
ავღანეთისა და ერაყის ოპერაციებისათვის უმეტესობა 8 x 8 მანქანებისა იყვნენ აღჭურვილი ჯავშნის რკალით RPG-7 რეაქტიული ჭურვებისაგან მაღალი დაცულობის უზრუნველსაყოფად.
თუმცა, ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანების შეჯავშნის მოცულობა, თავის მხრივ, ლიმიტირებულია, განსაკუთრებით საბურავებიანი მანქანებისათვის და შესაბამისად, ამ მხრივ გაზრდილი აქცენტები აქტიური დაცვის სისტემების (APSs) ფაზაში გადავიდა. ამ შემთხვევაში წარმატებულად ჩატარდა გამოცდაც 8X8 საბურავებიან საბრძოლო მანქანებზე.
ათი წლის წინ დანერგილი 8 ხ 8 მანქანების საპირისპიროდ, ამ მანქანების ბოლო ვერსიებს აქვთ მთლიანად ჩამოსხმული ფოლადის ჯავშანი, რომელსაც მიემაგრა ასევე დამატებითი ჯავშნიანი ნადები უფრო მეტი დაცულობისათვის. როგორც წესი, ეს არააქტიური ტიპია და უზრუნველყოფს მაღალი ხარისხის დაცულობას მცირე ცეცხლასროლი და საშუალო კალიბრის იარაღით თავდასხმებისგან.
თვითნაკეთი ასაფეთქებელი იარაღი (IED) და ნაღმები წარმოადგენს ერთ-ერთ სერიოზულ საფრთხეს ზოგიერთ ქვეყანაში და აღნიშნული საფრთხის წინააღმედგ არა მხოლოდ დაცვის განსაკუთრებული ზომებია მიღებული, არამედ, აქცენტები კეთდება სპეციალიური ელექტრონული ხელსაწყოების შექმნაზე საფრთხის ნეიტრალიზებისათვის მანამდე, ვიდრე ამ საფრთხის შემცველი მოწყობილობები უშუალოდ შეეხება საბრძოლო მანქანას.
ქვესისტემის დონეზე, ახალი თაობის 8 x 8 მანქანები უფრო კომპლექსურია, ვიდრე მათი ადრეული მოდელები და აღჭურვილია შესაბამისი ელექტრონული სისტემებით.
დამატებით უფრო მაღალი საკომუნიკაციო აღჭურვილობით, საბრძოლო მანქანებს აქვთ კონკრეტული ბრძოლების მართვის სისტემა; ჰაერის კონდიცირება; ბირთვული, ბიოლოგიური და ქიმიური (NBC) სისტემა, რომელიც, თავის მხრივ, შეიძლება ინტეგრირებული იყოს გარემოსდაცვის კონტროლის სისტემაში; ასევე, აქვთ გაზრდილ საბრძოლო პირობებში ორიენტირებულობის შესაძლებლობები; მექანიკური დამიზნების კოშკურა ან საზღვაო-სადესანტო საცეცხლე დანადგარი, რის გამოც იზრდება ჯავშნისა და ცეცხლის მართვის პულტის სიმძიმე.
გარდა 8 x 8 ტიპის მანქანებისა, მიწოდების ბაზარზე კვლავ რჩება 4X4 და 6X6 მანქანები. ერაყში და ბოლო დროს ავღანეთში წარმოებული ოპერაციებიდან მიღებული გამოცდილებების შედეგად მნიშვნელოვნად გაიზარდა ისეთ ჯავშანტრანსპორტიორთა რიცხვი, რომლებიც ხასიათდებიან ნაღმ-რეზისტეტნტულობითა და ჩასაფრებიდან თავდასხმის მიმართ დაცულობით (MRAP).
ესენია, როგორც წესი, 4 x 4 ტიპის საბრძოლო მანქანები და ასევე, 6 x 6, რომლებიც ნაწილობრივ არიან დამონტაჟებული სამხედრო სატვირთო მანქანების შასსებზე ან იყენებენ ქვესისტემებს, ინტეგრირებულს მთლიანად ჩამოსხმული ფოლადის ჯავშნის ახალ მონობლოკებში, რომლებსაც აქვთ დამატებითი ჯავშნის ნადებიც. მიუხედავად შესატყვისი აღჭურვილობისა, აჯანყებებისა და პარტიზანული ბრძოლების წინააღმდეგ ოპერაციების ჩასატარებლად, ამ ტიპის საბრძოლო მანქანებს აქვთ ლიმიტირებული მობილურობა უგზოობის პირობებში და ყოველთვის არ არიან შესაფერისი მაღალი-ინტენსივობის გადაადგილებისათვის შესაბამისი ოპერაციების წარმოებისას.

ინგლისურიდნ თარგმნა ეკა კომახიძემ